Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70Tóm tắt mục I. Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70 I. Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70 1. Liên Xô a. Công cuộc khôi phục kinh tế (1945 - 1950) * Bối cảnh: Liên Xô bị tổn thất nặng nề sau CTTG II (khoảng 27 triệu người chết, hàng ngàn thành phố, làng mạc, xí nghiệp bị phá huỷ). Các nước tư bản bao vây kinh tế, cô lập chính trị.
Liên Xô bị tàn phá bởi Chiến tranh thế giới thứ hai => Để khắc phục những khó khăn trên, Liên Xô đề ra kế hoạch 5 năm nhằm khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh (1946 – 1950). * Thành tựu chủ yếu: - Liên Xô đã hoàn thành kế hoạch 5 năm khôi phục kinh tế (1946 – 1950) trước thời hạn 9 tháng. Đến năm 1950: + Sản lượng công nghiệp: tăng 73% + Sản lượng nông nghiệp: đạt mức trước chiến tranh. + Khoa học – kĩ thuật: Năm 1949, Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử, phá vỡ thế độc quyền vũ khí hạt nhân của Mĩ.
Liên Xô thử thành công bom nguyên tử b. Liên Xô tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội (từ năm 1950 đến nửa đầu những năm 70) Liên Xô tiến hành các kế hoạch dài hạn nhằm xây dựng Chủ nghĩa xã hội và đạt nhiều thành tựu: * Kinh tế - Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp đứng thứ hai thế giới (sau Mĩ). + Chiếm khoảng 20% tổng sản lượng công nghiệp toàn thế giới. + Đi đầu trong nhiều ngành công nghiệp quan trọng. - Sản lượng nông phẩm trong những năm 60 (thế kỉ XX) tăng trung bình 16%/năm. * Về khoa học - kĩ thuật: - Năm 1957: Liên Xô là nước đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo. - Năm 1961: phóng tàu vũ trụ Phương Đông đưa nhà du hành vũ trụ I. Gagarin bay vòng quanh Trái Đất, mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người.
Yury Gararin, du hành gia đầu tiên trong lịch sử nhân loại * Về xã hội: có nhiều biến đổi - Chính trị tương đối ổn định. - Tỷ lệ công nhân chiến 55% số người lao đông cả nước. - Trình độ học vấn của người dân được nâng cao (3/4 số dân có trình độ trung học và đại học). * Về đối ngoại: Liên Xô thực hiện chính sách bảo vệ hòa bình thế giới, ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc và giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa. * Ý nghĩa - Củng cố và tăng cường sức mạnh cho nhà nước Xô viết và giúp đỡ các nước XHCN. - Nâng cao uy tín và vị trí của Liên Xô trên trường quốc tế. - Liên Xô trở thành nước Xã hội chủ nghĩa lớn nhất và là chỗ dựa cho phong trào cách mạng. 2. Các nước Đông Âu (Đọc thêm) a. Sự ra đời các nhà nước dân chủ nhân dân Đông Âu - Trong những năm 1944 - 1945, cùng với cuộc tiến công truy kích quân đội phát xít của Hồng quân Liên Xô, nhân dân các nước Đông Âu đã nổi dậy giành chính quyền thành lập nước dân chủ nhân dân. Cộng hòa Nhân dân Ba Lan (1944), Cộng hòa Nhân dân Rumani (1944),... - Riêng ở Đông Đức, với sự giúp đỡ của Liên Xô, tháng 10 - 1949 nước Cộng hòa Dân chủ Đức được thành lập. - Trong những năm 1945 - 1949, các nhà nước dân chủ nhân dân tiến hành cải cách ruộng đất, xóa bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, quốc hữu hóa các xí nghiệp lớn của nước ngoài, ban hành các quyền tự do, dân chủ, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân. => Chính quyền nhân dân được củng cố vai trò lãnh đạo của các đảng cộng sản ngày càng được khẳng định.
Lược đồ các nước dân chủ nhân dân Đông Âu sau Chiến tranh thế giới thứ hai b. Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu - Trong những năm 1950 - 1975, các nước Đông Âu đã thực hiện nhiều kế hoạch 5 năm nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội trong tình hình khó khăn phức tạp. - Với sự giúp đỡ có hiệu quả của Liên Xô và sự nỗ lực vươn lên của nhân dân, các nước Đông Âu đã giành được nhiều thành tựu to lớn. + Tiến hành xây dựng nền công nghiệp, điện khí hóa toàn quốc, nâng sản lượng công nghiệp lên gấp hàng chục lần. + Nông nghiệp phát triển nhanh chóng, đáp ứng nhu cầu lương thực và thực phẩm của nhân dân. + Trình độ khoa hoc - kĩ thuật được nâng lên rõ rệt. => Từ những nước nghèo, các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã trở thành các quốc gia - nông nghiệp.
3. Quan hệ hợp tác giữa các nước xã hội chủ nghĩa ở châu Âu (Đọc thêm) a. Quan hệ kinh tế khoa học - kĩ thuật - Ngày 8 - 1 - 1949, Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV) được thành lập với sự tham gia của các nước xã hội chủ nghĩa ở châu Âu là: Liên Xô, Anbani, Ba Lan, Bungari, Hungari, Tiệp Khắc, Rumani; - Mục tiêu của SEV là tăng cường sự hợp tác giữa các nước xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy sự tiến bộ về kinh tế và kĩ thuật, thu hẹp dần sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế giữa các nước thành viên, không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân. b. Quan hệ chính trị - quân sự - Ngày 14 - 5 - 1955, đại biểu của các nước Anbani, Ba Lan, Cộng hòa dân chủ Đức, Hungari, Liên Xô, Tiệp Khắc, Rumani hợp tại Vacsava cùng kí kết Hiệp ước hữu nghị hợp tác tương trợ đánh dấu sự ra đời của Tổ chức Hiệp ước Vacsava. - Mục tiêu là thành lâp liên minh phòng thủ về quân sự và chính trị của các nước xã hội chủ nghĩa châu Âu. - Tổ chức Hiệp ước Vacsava có vai trò to lớn trong việc giữ gìn hòa bình, an ninh ở châu Âu và thế giới. - Sự lớn mạnh của Liên Xô và các nước thành viên đã tạo nên thế cân bằng về sức mạnh quân sự giữa các nước xã hội chủ nghĩa và các nước tư bản chủ nghĩa đầu những năm 70. Mở rộng Những thành tựu của Liên Xô và Đông Âu tác động đến tham vọng của Mĩ sau Chiến tranh thế giới thứ hai: - Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Mĩ trong chiến lược toàn cầu là: ngăn chặn và tiến tới xóa bỏ chủ nghĩa xã hội trên thế giới với tham vọng bá chủ thế giới. - Tuy nhiên, những thành tựu Liên Xô và Đông Âu đạt được trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đã củng cố sức mạnh của phe xã hội chủ nghĩa, làm đảo lộn chiến lược toàn cầu của Mĩ, Mĩ khó có thể thực hiện được mục tiêu của mình. ND chính
Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70
|